Yeni teşvik sistemi yatırımı az gelişmiş bölgelere taşıyamadı
Yeni teşvik sistemi kapsamında 1,2 trilyon liralık yatırım öngörülürken, az gelişmiş V ve VI. bölgelere ayrılan pay yüzde 13,5’te kaldı.
HÜSEYİN GÖKÇE/ANKARA
Yatırımları artırarak istihdamı yükseltmek, bölgeler arasındaki gelişmişlik farkını azaltmak ve Türkiye’nin teknoloji alanındaki dış ticaret açığını sınırlamak amacıyla yenilenen teşvik düzeni, beklenen sonuçları vermekte zorlanıyor. Yeni teşvik sistemi kapsamında geçen yıl haziran ayından bu yana 1 trilyon 205 milyar lira tutarında yatırım öngören 5 bin 651 teşvik belgesi düzenlendi. Ancak bu yatırımların yalnızca yüzde 13,5’i, gelişmişlik düzeyi daha düşük olan V ve VI. bölgedeki illere yöneldi.
Yeni sistem üç başlık üzerine kuruldu
Geçen yıl mayıs ayında değiştirilen teşvik mekanizması; Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi, Sektörel Teşvik Sistemi ve Bölgesel Teşvikler olmak üzere üç temel başlıkla yapılandırıldı. Buna karşın teşvik belgesine bağlanan yatırımların büyüklüğü ve istihdam kapasitesi beklentilerin gerisinde kaldı.
Ekonomi verilerine göre, geçen yılın ocak-temmuz döneminde 4 bin 378 belgeyle 441 milyar liralık yatırım öngörülürken, bu yılın aynı döneminde yatırım tutarı yüzde 18,3 artışla 522 milyar liraya çıktı. Ancak belge sayısı yüzde 33,2 düşerek 2 bin 890’a geriledi. Teşvik kapsamında öngörülen istihdam da yüzde 13,3 azalarak 75 bin 447 kişiye indi.
Yenilenen sistemin ilk uygulaması haziran ayında başladı. Bu ayda yalnızca 27 belge düzenlenirken, söz konusu belgelerde 1 milyar 593 milyon liralık yatırım öngörüldü. Temmuz ayında ise 435 belgeyle 78,3 milyar liralık yatırım planlandı.
Yatırımlar gelişmiş bölgelere yoğunlaştı
Yeni teşvik sistemi döneminde yatırım tercihlerinde önceki eğilim değişmedi. En gelişmiş illerin bulunduğu I ve II. bölgeler, toplam yatırımın yüzde 57,8’ini çekti. I. bölgeye 462 milyar lira, yani toplamın yüzde 38,4’ü yönelirken, II. bölgenin payı 234,3 milyar lira ve yüzde 19,4 olarak gerçekleşti.
III. bölge ise 145,7 milyar liralık yatırımla toplamdan yüzde 12,1 pay aldı. Bir yıllık dönemde düzenlenen teşvik belgeleri kapsamında toplam 135 bin 503 kişilik istihdam oluşturulması öngörülürken, yatırımların az gelişmiş bölgelere yönlendirilmesi hedefinin sınırlı ölçüde karşılandığı görüldü.
