Netanyahu tutuklama emri: New York’ta risk var mı?
Netanyahu tutuklama emri nedeniyle yeniden gündemde. UCM kararı hangi suçlamaları içeriyor, hangi ülkelerde tutuklanabilir ve New York’ta risk var mı?
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun eylül ayında New York’ta düzenlenecek Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na katılma planı, hakkındaki Netanyahu tutuklama emri nedeniyle uluslararası kamuoyunun yeniden dikkatini çekti. New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani daha önce Netanyahu’nun tutuklanması çağrısı yapmış, ancak belediyenin bu işlemi gerçekleştirme yetkisi bulunmadığını belirterek söz konusu çağrısından geri adım atmıştı. Mamdani, buna rağmen ABD federal makamlarının Uluslararası Ceza Mahkemesi kararını uygulaması gerektiğini savunuyor.
Karar hangi mahkemeye ait?
Netanyahu hakkındaki tutuklama kararı bir ülkenin ulusal yargı organı tarafından değil, merkezi Lahey’de bulunan Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) tarafından verildi. UCM Ön Dava Dairesi, 21 Kasım 2024’te Netanyahu ile dönemin İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında tutuklama emri çıkardı.
Mahkeme, Gazze’deki savaş sırasında savaş suçu ve insanlığa karşı suç işlendiğine dair makul gerekçeler bulunduğunu açıkladı. Netanyahu’ya yöneltilen suçlamalar arasında açlığın savaş yöntemi olarak kullanılması, sivillere yönelik saldırıların kasten gerçekleştirilmesi, cinayet, zulüm ve diğer insanlık dışı eylemler yer alıyor.
Netanyahu hangi ülkelerde tutuklanabilir?
Fransa, Almanya veya İtalya gibi ülkelerin Netanyahu hakkında ayrı ayrı verdiği ulusal tutuklama kararları bulunmuyor. Ancak asıl karar UCM’ye ait olduğu için, Roma Statüsü’ne taraf devletler genel olarak mahkemenin tutuklama emirlerini uygulamak ve UCM ile işbirliği yapmakla yükümlü.
Bu durum, Netanyahu’nun söz konusu ülkelere gitmesi halinde tutuklanma ihtimalini gündeme getiriyor. Fransa, Almanya, İtalya, İspanya, Hollanda, Belçika, Yunanistan, Portekiz, İsveç, Danimarka, İrlanda ve Polonya, Roma Statüsü’ne taraf Avrupa ülkeleri arasında bulunuyor. Kanada, Avustralya, Japonya, Brezilya ve Güney Afrika da sistemin parçası. Bununla birlikte kararın uygulanma biçimi, her ülkenin iç hukuku ve yetkili makamlarının değerlendirmesine bağlı.
Macaristan örneği
Netanyahu’nun Nisan 2025’te Macaristan’a yaptığı ziyaret, UCM kararlarının nasıl uygulanacağı konusunda tartışma yarattı. Roma Statüsü’ne taraf olan Macaristan, ziyaret sırasında Netanyahu’yu tutuklamadı. UCM daha sonra ülkenin yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğine ilişkin süreci ilerletti. Macaristan yönetimi ise tutuklama emrinin hukuki değil, siyasi bir araç olduğunu savundu ve Roma Statüsü’nden çekilme sürecini başlattı.
New York’ta tutuklanma ihtimali var mı?
Netanyahu açısından ABD, hukuki riskin daha sınırlı olduğu ülkelerin başında geliyor. Birleşik Devletler Roma Statüsü’ne taraf değil; İsrail de UCM’nin kurucu anlaşmasına katılmadı. Bu nedenle mahkemenin Netanyahu hakkındaki kararının ABD’de doğrudan uygulanması beklenmiyor. Dolayısıyla UCM’nin tutuklama emri, Netanyahu’nun New York’a giderek Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda konuşmasının önünde doğrudan bir hukuki engel oluşturmuyor.
Uluslararası Adalet Divanı dosyası
Netanyahu hakkındaki UCM süreci, İsrail aleyhine Uluslararası Adalet Divanı’nda görülen davayla da zaman zaman karıştırılıyor. Güney Afrika’nın İsrail’e karşı açtığı soykırım davası Uluslararası Adalet Divanı’nın önünde bulunuyor. Netanyahu’nun Roma Statüsü’ne taraf ülkelerdeki ziyaretleri tutuklanma riski taşırken, ABD gibi UCM sisteminin dışında kalan ülkelerde aynı kararın doğrudan uygulanması beklenmiyor.
