ABD ve İran Arasında Tarihi 14 Maddelik Anlaşma: 300 Milyar Dolar Serbest Kalıyor
ABD ve İran arasında imzalanan 14 maddelik mutabakatla 300 milyar dolar serbest kalıyor. Anlaşma, bölgedeki güç dengelerini değiştirecek.
Küresel siyaset ve enerji piyasaları, Orta Doğu’daki güç dengelerini köklü bir şekilde değiştirecek tarihi bir diplomatik uzlaşıya tanıklık ediyor. Uzun yıllardır süren ekonomik yaptırımlar ve askeri gerilimler, iki ülkenin karşılıklı olarak imzaladığı kapsamlı bir mutabakat metniyle yeni bir müzakere zeminine taşındı. Hürmüz Boğazı’nın güvenliği ve dondurulmuş milyarlarca dolarlık finansal varlıkların serbest bırakılması gibi konuları içeren bu anlaşma, dünya ekonomisinde ve bölgesel istikrar arayışlarında yeni bir dönemin kapılarını aralıyor.
Washington yönetiminden ve uluslararası kurumlardan edinilen bilgilere göre, 18 Haziran 2026 itibarıyla ABD ve İran arasında varılan 14 maddelik mutabakatın resmi detayları açıklandı. Anlaşmanın ilk maddesine göre, taraflar Lübnan dahil tüm cephelerdeki askeri operasyonları derhal ve kalıcı olarak sonlandırmayı taahhüt etti. ABD, İran’a yönelik deniz ablukasını kaldırmaya başlayarak bu süreci 30 gün içinde tamamen tamamlayacak. Ayrıca, nihai anlaşmanın imzalanmasından sonraki 30 gün içinde İran sınırları yakınındaki askeri kuvvetlerini geri çekeceğini de belirtti.
Anlaşmanın küresel enerji koridorlarını doğrudan etkileyen 5. maddesi gereğince, İran ticari gemilerin İran Körfezi’nden Umman Denizi’ne güvenli ve ücretsiz bir şekilde geçiş yapabilmesi için gerekli tüm teknik düzenlemeleri yapacak. Teknik engellerin kaldırılması ve mayın temizliği süreçlerinin ardından bu ticari gemi trafiği 30 gün içinde tamamen yürürlüğe girecek. İran, Hürmüz Boğazı’nın gelecekteki idare ve denizcilik hizmetlerini belirlemek üzere Umman ile resmi bir diyalog mekanizması kuracak ve diğer körfez ülkeleriyle de kurumsal temaslarda bulunacak.
Ekonomik yaptırımların kaldırılması noktasında önemli finansal adımlar atılıyor. Mutabakat çerçevesinde, ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran’ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık kesin bir plan hazırlayacak. Bu plana yönelik tüm lisanslar ve muafiyetler ABD Hazine Bakanlığı tarafından sağlanacak. Ayrıca, İran’a ait dondurulmuş veya kısıtlanmış tüm fon ve varlıklar, İran Merkez Bankası’nın belirlediği nihai lehtara ödenmek üzere tamamen kullanıma açılacak.
Nükleer silah taahhüdü konusunda ise İran, nükleer silah temin etmeyeceğini ve geliştirmeyeceğini bir kez daha teyit etti. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı gözetiminde, zenginleştirilmiş nükleer malzeme stokları yerinde seyreltme yöntemiyle çözüme kavuşturulacak. Taraflar, en fazla 60 gün içinde nihai anlaşmayı imzalayacak ve bu süreç tamamlanana kadar mevcut askeri ve nükleer durumlarını koruyacak. Nihai ve kalıcı anlaşma, bağlayıcı bir BM Güvenlik Konseyi kararıyla resmi olarak onaylanacak.
