Harefene: Toplumsal Dayanışmanın Anlamı ve Değişimi

Harefene, “arifane” kelimesinin bir tür yanlış kullanımı olarak ortaya çıkmış ve kökleri yüzyıllara dayanan bir yardımlaşma anlayışını ifade etmektedir. Bu kavram, İslam’ın öğrettiği şekilde, mal ve mülke aşırı değer atfetmeden, bunların sadece geçim aracı olduğu gerçeğini yansıtır.

İslam medeniyeti, hem Müslümanlar hem de İslam’ı yaşama şartlarına bağlı olarak uygulayan toplumlar için önemli bir yapı oluşturmuştur. Ancak zamanla, bu medeniyetin pratiklerinde anlam kaymaları yaşanmıştır. Bu kaymalar, arifanelik durumları da kapsamakta ve günümüzde de devam etmektedir.

Bir şeyin artığı, nasıl ki gerçek anlamda bir değer taşımıyorsa, harefene de benzer bir ikilem içerisinde, toplumsal yardımlaşmayı sürdürmesine rağmen, zamanla basitleşmiştir. Bu durum, “Allah kabul etsin” ifadesi ile özdeşleşmiş ve çocukluk dönemimizde, bu anlayışa bağlı olarak yaşanmış bir değer olarak kalmıştır.

Çocukken, büyüklerimizin bize aktardığı değerler arasında yer alan harefene, zengin-fakir ayrımı gözetmeksizin, insanların birbirlerini misafir etmeleri, sofralar kurmaları ve yardımlaşmalarıyla önemli bir yere sahipti. Bu davranışlar, toplumsal dayanışmanın birer örneğiydi.

Ancak zamanla, İslam medeniyetinin etkisinin azalması ve farklı ilişki biçimlerinin ortaya çıkması, toplumsal yardımlaşma anlayışını olumsuz etkilemiştir. Sofralar hâlâ kurulsa da, Hz. Peygamber’in (s) ihtiyaç fazlasının paylaşılması konusundaki öğretileri, günümüzdeki kapitalist anlayışla çelişir hale gelmiştir.

Zamanla, “mal biriktirme” anlayışının ön plana çıkmasıyla, paylaşma ve yardımlaşma gibi değerler göz ardı edilmeye başlanmıştır. Çocukken, piknik havasında kendi aramızda yiyeceklerimizi paylaşarak, arkadaşlarımızı rencide etmeden sofraya davet etme geleneği, bu değerlerin yaşatılmasına yönelik bir çaba olarak kalmıştır.

Bu durum, geçmişe özlem duyan büyüklerimizin, kendi çocukluk anılarını bizlere aktarmasıyla devam etmiştir. Harefene, sadece bir kelime değil, aynı zamanda toplumsal dayanışmanın ve yardımlaşmanın köklü bir simgesi olarak varlığını sürdürmektedir.