Sibirya’daki enstitüde zatürre ölümü sonrası karantina
Akciğer vebası, hızlı ilerleyen ve tedavi edilmezse ölümcül olabilen nadir bir enfeksiyondur. Bulaşma, belirtiler ve tedavi seçenekleri açıklandı.
Rusya’nın Sibirya bölgesindeki İrkutsk Veba Karşıtı Araştırma Enstitüsünde çalışan 28 yaşındaki laboratuvar araştırmacısı, nedeni belirlenemeyen zatürre nedeniyle hayatını kaybetti. Veba ve tehlikeli patojenler üzerine çalışmalar yürütülen enstitüdeki olayın ardından birkaç kişi karantinaya alındı.
Rusya’nın bulaşıcı hastalıklar kurumu Rospotrebnadzor, ölüm ile araştırmacının çalışmaları arasında bağlantı kurulmasını önemsiz gösterdi. Ancak olay, akciğer vebasının özellikleri ve bulaşma ihtimaliyle ilgili soruları gündeme getirdi.
ABD Dışişleri Bakanlığı ile Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC), gelişmeleri izlediklerini bildirdi. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) de olayın ayrıntılarını, yapılan testleri ve olası halk sağlığı etkilerini değerlendirmek için Rus sağlık yetkilileriyle temas kurdu. DSÖ sözcüsü, mevcut gayriresmi bilgilere göre genel nüfus açısından riskin düşük göründüğünü açıkladı.
Akciğer vebası, Yersinia pestis bakterisinin yol açtığı nadir bir akciğer enfeksiyonudur. Bilim insanları bu hastalığı vebanın en tehlikeli biçimi olarak değerlendiriyor. Aynı bakteri, vücudun farklı bölgelerini etkileyen başka veba türlerine de neden olabiliyor.
Vebanın en yaygın biçimi hıyarcıklı vebadır. Bu hastalık çoğunlukla pire ısırığıyla ya da bakterinin derideki bir kesikten vücuda girmesiyle ortaya çıkar. Lenf düğümlerinde şişlik ve ağrı görülebilir. Enfeksiyon kan dolaşımına yayıldığında septisemik veba gelişebilir. Bu tablo organ yetmezliğine yol açabilir ve doğrudan pire ısırığıyla da başlayabilir. Faringeal veba ise enfekte et tüketilmesinin ardından boğazı etkiler.
Akciğer vebasını diğer türlerden ayıran özellik, bakterinin insandan insana doğrudan geçebilmesidir. Hasta kişinin öksürmesi veya hapşırmasıyla ortaya çıkan solunum parçacıkları bakteriyi taşıyabilir. Enfekte hayvanlardan çıkan damlacıklar da bulaşmaya neden olabilir. ABD’de belgelenen son insandan insana akciğer vebası geçişi, 1924’te Los Angeles’taki bir salgın sırasında kayda geçti.
Bakteri akciğerlere yerleştiğinde ağır zatürreye neden olabilir. Bu durum nefes almayı zorlaştırır. Belirtiler enfeksiyondan sonraki 24 saat içinde başlayabilir. Ateş, titreme, baş ağrısı, vücut ağrısı, baş dönmesi, güçsüzlük, yorgunluk, bulantı, kusma ve ishal de görülebilir. Tedavi edilmediğinde hastalık neredeyse her zaman ölümle sonuçlanır.
Veba, doktorların 10 ila 14 gün süreyle uyguladığı antibiyotiklerle tedavi edilebilir. Kullanılan ilaçlar arasında siprofloksasin, levofloksasin, moksifloksasin, gentamisin ve streptomisin bulunur. Antibiyotik tedavisine enfeksiyonun ilk 24 saatinde başlanması, hastanın hayatta kalma ihtimalini artırır. Hastalara ayrıca oksijen, sıvı ve dinlenme desteği verilebilir.
Vebaya karşı geliştirilen aşılar 19. yüzyıldan bu yana kullanılıyor. Ancak bu aşıların akciğer vebasına karşı koruyuculuğu net olarak bilinmiyor. DSÖ, sürekli bulaşma riskiyle karşı karşıya olan laboratuvar çalışanları gibi yüksek riskli gruplar dışında genel aşılama önermiyor.
Veba, geçmişteki salgınlarla sınırlı bir hastalık değil. Doktor Tyler Evans, hastalığın yoksulluk ve salgın hastalıkları anlatan bir metafor olarak da kullanıldığını belirtti. 14. yüzyılda Kara Ölüm adı verilen salgın, Avrupa’da 50 milyondan fazla kişinin ölümüne yol açtı.
Antibiyotikler vebanın kontrolünü kolaylaştırsa da hastalık Okyanusya dışındaki tüm kıtalarda görülmeye devam ediyor. DSÖ verilerine göre 1990’lardan bu yana insan vakalarının çoğu Afrika’da kaydedildi. CDC, ABD’de akciğer vebasına bağlı son ölümün Temmuz 2025’te Arizona’da yaşandığını bildirdi.
Arizona’daki vakada, hasta kedilerle çalışan genç bir erkeğin enfeksiyonu hayvanlardan aldığı tahmin edildi. Kedilerle temas eden diğer kişilerde hastalık belirtisi görülmedi. Evans, ekolojik değişimler ile halk sağlığı altyapısındaki zayıflıkların veba riskini artırdığını söyledi. Hastalığın hızlı teşhis edilebildiğini belirten Evans, antibiyotiklerin tedavide etkili olduğunu vurguladı.
DSÖ, mevcut bilgiler ışığında genel nüfus için küresel riskin düşük göründüğünü açıkladı. Enfeksiyon hastalıkları uzmanı Doktor Rutul Dalal, akciğer vebası bulunan kişilerin çok hızlı hastalandığını ve bunun hastalığın yayılmasını sınırlayabileceğini belirtti. Dalal, hastaların günlük işlerini sürdürmesinin ve seyahat etmesinin zorlaştığını söyledi.
Dalal’a göre belirtiler temastan yaklaşık 24 saat sonra ortaya çıkabilir. Rusya ile ABD arasında doğrudan uçuş olmaması nedeniyle enfekte bir kişinin ABD’ye ulaşmadan önce belirti göstermesi bekleniyor. Dalal, mevcut durumun Kovid salgını sırasında yaşanan boyutta olmadığını ve kontrol altında tutulmasının umulduğunu ifade etti.
Uzmanlar, akciğer vebası bulunan kişilerle doğrudan temastan kaçınılmasını ve enfekte vücut sıvılarına karşı dikkatli olunmasını öneriyor. Hastalara bakım veren çalışanların standart koruyucu ekipman kullanması ve önleyici antibiyotik alması gerekiyor. Sağlık yetkilileri, temaslı kişileri izliyor ve hastalık belirtileri ortaya çıkmadan önce yakın temaslılara antibiyotik sağlayabiliyor. Rutin el temizliği için su ve sabun kullanılması da öneriliyor.









